|
เดิมทีตั้งใจไว้ว่า จะรายงานเทศกาลหนังนี้ลงหนังสือพิมพ์ก่อน แต่เพราะเดือนที่แล้วยุ่งเหยิงมาก กับการเดินทางหลายครั้งติดต่อกัน จนชักคิดว่าตัวเองเป็นเครื่องบินมากกว่าคนไปแล้ว งานเขียนชิ้นนี้ก็เลยช้าเกินเหตุ แถมเพื่อนสิงคโปร์ยังมาดักคออีกว่า ดิฉันไปที่นั่นในฐานะกรรมการ เพราะฉะนั้นไม่ควรจะเขียนวิจารณ์เทศกาล ดู ๆ แล้วมันขัดกัน ก็เลยเขียนเชิงเล่าประสบการณ์ลงเว็บดีกว่า
ความทรงจำของฉันที่มีต่อเทศกาลหนังคาร์โลวี่ วารี่ เทศกาลหนังประจำเมืองน้ำพุร้อนแห่งาธารณรัฐเช็กแห่งนี้นั้น ยาวนานกว่าที่คิดไว้ แต่เป็นอะไรที่เรียกได้ว่านอกสายตาอย่างสิ้นเชิง
ประมาณพ. ศ.2540 หรือ 2541 ฉันได้ยินชื่อเทศกาลหนังนี้เป็นครั้งแรก เมื่อหนุ่มเช็กนามโธมัส ปราเซ็ก เคยเป็นครูสอนภาษาอังกฤษที่เอแบค และเป็นคนที่รักประเทศไทยมาก มีความคิดที่จะนำหนังไทยไปฉายที่นั่น ซึ่งตอนนั้นก็มีแค่ ฝัน บ้า คาราโอเกะ กับ 2499 อันธพาลครองเมือง เท่านั้นที่เริ่มสร้างกระแสในสังคมไทย เขาตกลงก็เชิญ ฝันบ้าคาราโอเกะ กับจักรยานสีแดงหรือ คู่กรรม ไม่แน่ใจนัก ไปฉายโชว์ พร้อมมีพี่หง่าวยุทธนา มุกดาสนิท กับ คุณต้อม เป็นเอก รัตนเรืองไป
|
ฝัน บ้า คาราโอเกะ หนังไทยเรื่องแรก ๆ ที่เดินทางไปเทศกาล |
หลังจากนั้น ก็ไม่ได้ยินข่าวคราวเกี่ยวกับเทศกาลหนังนี้อีกเลย เพราะไม่ได้ติดต่อกับโธมัส มาเจอเขาอีกครั้งหลายปีถัดมา ก็ลาออก มาทำธุรกิจโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ใช้กับเทศกาลหนัง
2548
มีโอกาสได้พบกับจูเลียตต้า ซาคาโรวา โปรแกรมเมอร์ของเทศกาลนี้ระหว่างที่เธอเดินทางมาเทศกาลหนังกรุงเทพพอดี จูเลียตต้าอยากได้ หมานคร ของวิศิษฎ์ ศาสนเที่ยง เข้าประกวดในสายหลัก ฉันต่อโทรศัพท์ถึงคุณกิ๊ก
. อภิรดี เอี่ยมพึ่งพรให้ แล้วก็ให้คุยกันเอง อย่างที่รู้กัน ฉันจะช่วยแค่ประสานให้เท่านั้น จูเลียตต้าบอกฉันว่าอยากเชิญคุณต้อม เป็นเอกไปเป็นกรรมการ แต่พยายามจะไม่ให้ตรงกับ หมานคร เพราะถือว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับหนังมากเกินไป คุณต้อมเป็นผู้ให้เสียงบรรยายในหนัง เรื่องพวกนี้ทางเมืองนอกเขาถือว่าสำคัญมาก
 |
เวทีกลางของเทศกาล จัดอยู่ที่โรงแรมเก่า Thermal หน้าตาให้บรรยากาศแบบคอมมิวนิสต์เก่ากระไรอยู่ |
แต่กว่าหนังจะได้จริง ๆ ก็เมื่อปีที่แล้ว ฉันไม่รู้อะไรนัก เพราะไปต่างประเทศพอดี เคยติดต่อกับเธออีกครั้ง ก็เพียงขอให้เธอช่วยโหวต 3 ผู้กำกับไทยที่สำคัญที่สุด จากนั้นฉันก็ไม่ได้ติดต่อกับจูเลียตต้าอีกเลย
ปลายเดือนเมษาปีนี้ จู่ ๆ จูเลียตต้าก็ส่งจดหมายเชิญให้ไปเป็นกรรมการตัดสินรางวัล พร้อมให้พาผู้ติดตามไป ........นึกว่าตัวเองตาฝาด อ่านแล้วอ่านอีก ก็ตั้งแต่ทำงานฟิลด์นี้มา ไม่เคยเห็นที่ไหนเชิญ 2 คน ตอนนั้นครอบครัวของเรากำลังจะไปเที่ยวเช็กพอดี
เราตัดสินใจไม่เลื่อนการเดินทางของเรา เพราะเตรียมทุกอย่างไว้พร้อมแล้ว ส่วนตั๋วเชิญนั้น ตกลงให้น้องชายไป เพราะนายคนนี้ไม่เคยไปไหน
 |
แล้วตอนที่ไปขอวีซ่าที่สถานทูต ก็พลันได้มาเกี่ยวข้องกับหนังไทยอีก เจ้าหน้าที่สถานทูตพอทราบว่าฉันทำงานเกี่ยวกับหนัง ก็บอกว่าอยากดู หมานคร มาก หนังดังมากเมื่อเข้าฉายที่สาธารณรัฐเช็กต้นปีนี้ เขาหา
ก็อปปี้ที่มีซับไตเติ้ลไม่ได้เลย ผมรู้ว่ามันยาก แต่อยากดูมากเลยครับ ถ้าคุณวิศิษฎ์หรือทีมงานไฟว์สตาร์คนใดเผอิญมาอ่านตรงนี้ ช่วยเหลือคุณ Victor ที่สถานทูตเช็กหน่อยก็ดีนะคะ |
หมานคร ติด box-office เมื่อเข้าฉายในโรงเมื่อต้นปีนี้ |
|
การร่วมเดินทางกับน้องชายกลายเป็นข้อดีไป เพราะช่วยให้ข้อมูลในเรื่องที่ฉันอ่อนหัดอย่างเทคโนโลยี
. น้องชายบอกว่ารถยี่ห้อออดี้ ซึ่งเป็นสปอนเซอร์จัดรถบริการแขกวีไอพีในงาน เป็นรถชั้นดีระดับเดียวกับเบนซ์
 |
ออดี้จ้า ออดี้ |
ฉันเริ่มรู้สึกถึงความใหญ่โตของเทศกาลหนังแห่งนี้ ถ้าไม่ใหญ่จริง เชื่อว่ารถเยอรมันยี่ห้อชื่อดังคงไม่ส่งรถใหม่เอี่ยมอย่างดี (มีคอมพิวเตอร์โชว์แผนที่) มาให้บริการแขกวีไอพีถึง 30-40 คันมา แถมหลายวันถัดมา คนขับรถลืมมารับพวกเราคณะกรรมการ เขาไล่ออกเลย ทำเอาเหล่ากรรมการอึ้งไปพักใหญ่
ตอนงานเปิด เราต้องใส่ชุดราตรีสโมสรกันอย่างเต็มยศ แต่น้องชายของฉันมันออกจะรำคาญ ๆ หน่อย พอมันเห็นเรเน่ สเวลเนเกอร์ มาปรากฎตัวในชุดกางเกงยีนส์ มันถามฉันว่า ทำไมเรเน่ไม่ต้องใส่ชุดราตรีบ้าง
 |
เรเน่ ใส่กางเกงยีนส์มางานเปิดได้ แต่เธอน่ารักดี ขี้อาย |
.. อยากเขกหัวมันแทน บังอาจไปเปรียบเทียบกับเรเน่
พิธีเปิดจัดในโรงหนัง ที่เขาสร้างไว้ในโรงแรมเก่าประจำเทศกาลที่ชื่อ Thermal เช็กเป็นคอมมิวนิสต์เก่า และคาร์โลวี่วารี่เป็นเมืองเล็ก เขาไม่มีโรงหนังเตรียมพร้อมได้้มากถึง 10-20 แห่งหรอกค่ะ ก็เลยต้องเอาห้องตามโรงแรมมาใช้เฉพาะกิจ เพียงแต่ทำให้มันดีเป็นพิเศษเท่านั้น
พิธีเริ่มจากให้สาว ๆ แต่งชุดเซ็กซี่มาเต้นระบำให้ดู สลับกับม่านสีเงินแพรวพราวระยิบระยับ ปีนป่ายบนลูกบอลบ้าง เกาะเชือก แกว่งเท้าไป แกว่งเท้ามา อืม เฟมินิสต์ไทยคงไม่ชอบ หาว่าโชว์ผู้หญิงในแบบเดิม ๆ แต่ใครจะรู้ไหมว่า เหล่านักเต้นที่เห็นข้างหน้านั้น มีผู้ชายอยู่ด้วย แถมเทศกาลหนังนี้มีผู้หญิงเป็นผู้นำค่ะ คนเลือกหนังเป็นคุณป้าชื่อ Eva Zaoralova น่าจะอายุได้เกือบเจ็ดสิบแล้ว (ฉันเห็นคุณป้าทีไร ก็คิดแต่ว่า เอ ทำไมคุณป้าไม่เกษียณสักทีนะ ถ้าฉันอายุจนถึงปูนนี้แล้ว ขอเพลิดเพลินกับชีวิตอย่างเดียวล่ะคะ)
 |
จูเลียตต้า (Program Director) และ คุณป้าที่ไม่ยอมวางมือ Eva Zaoralova (Artistic Director) |
ถึงจะมีป้าแก่ ๆ เป็นคนคุม แถมเป็นอดีตคอมมิวนิสต์มาสิบกว่าปีนี้ แต่เมืองเล็ก ๆ แห่งนี้ก็จัดเทศกาลหนังได้ใหญ่โตมาบรรจบครบปีที่ 42 .....คาร์โลวี่วารี่เป็นเมืองหุบเขา อาจกล่าวได้ว่าทั้งหุบเขากลายเป็นเมืองของหนัง คนลงทะเบียนร่วมงานทั้งสิ้น 12,701 คน ขายตั๋วไปกว่า 135,759 ใบ
คนที่มาร่วมงานนั้น ก็มีทั้งผู้คนในวงการมายา อย่างผู้กำกับ ดารา คนทำหนัง ไปยันคนดูหนังธรรมดา ๆ แม้แต่พวกซำเหมาแบกเป้ ฉันออกจะแปลกใจมาก หนังทุกเรื่องจะต้องมีคนแบกเป้มาดูด้วย แถมหนังทุกเรื่อง ขายตั๋วหมด ก็เลยต้องมีคนมาเข้าคิว เผื่อมีที่เหลือ บางคนมาเข้าคิวก่อนหนังฉายเป็นชั่วโมงพอดี สำหรับคนทำหนังนั้น ส่วนใหญ่จะมาจากประเทศแถบยุโรปตะวันออก
 |
บริเวณหน้าโรงหนังใจกลางเมือง โรงหนังถาวรจำนวนอันน้อยนิดที่เมืองนี้ |
เขาฉายหนังกว่า 250 เรื่อง เป็นหนังยาวซะ 219 เรื่อง แบ่งเป็นสายต่าง ๆ กว่า 20 สาย แต่ไม่มีหนังไทยสักเรื่อง ก็ไม่น่าแปลกใจ เพราะดูไปแล้ว หนังส่วนใหญ่ที่เลือกมาค่อนข้างจะเป็นหนังกระแสหลัก หนังอินดี้จากประเทศเพื่อนบ้านก็มีนะ แต่อยู่ในสายรองลงไป เท่าที่ผ่านมา หนังไทยที่มาที่นี่จะเป็นอาร์ตเฮ้าส์แบบกระแสหลัก ก็เลยไม่มีหนังของเจ้ย อภิชาติพงศ์ เมื่อก่อนยังมีหนังของคุณต้อม แต่ปีนี้ไม่เห็นมี พลอย
ฉันเป็นกรรมการในสายสารคดี สำคัญเป็นที่สองรองจากสายหลัก กรรมการมีทั้งหมด 5 คน ประธานกรรมการคือ Dimitri Epides เป็นโปรแกรมเมอร์ประจำเทศกาลหนังโตรอนโต้ ดิมิตรีพาผู้ช่วยเป็นเด็กหนุ่มอารมณ์ดี ยิ้มทั้งวัน จนฉันแซวเขาว่า งานนี้ ยูจะต้องเป็นคนที่มีความสุขที่สุด ยิ้มตลอด
กรรมการอีกสองคนเป็นคนทำหนัง ผู้ชายมาจากสโลวาเกียชื่อมาร์โก้ เป็นคนน่ารัก ยิ้มแย้ม แต่พูดน้อย และสุภาพมาก จะหอมแก้ม ยังต้องขออนุญาติก่อน คนทำหนังอีกคนเป็นผู้หญิงชื่อแอนนา เป็นชาวอิตาลี แต่แต่งงานไปอยู่ฮอลแลนด์ เธอพาน้องสาวเป็นสาวแบ๊งค์มาด้วย แต่น้องสาวของเธอน่ารักกว่าน้องชายฉัน เธอตามพี่มาดูหนังหรือไปงานปาร์ตี้ด้วย ไม่เหมือนน้องชายฉัน ที่ปล่อยให้ฉันไปคนเดียว จนพวกกรรมการเขางง ฉันเลยบอกว่า คนที่บ้านก็ใช้ชีวิตแบบนี้แหล่ะ บางทีกลับจากนอกมาแล้วครึ่งค่อนวัน ที่บ้านยังไม่รู้เรื่องเลย ต่างคนต่างนั่งทำงานในห้องของตัวเอง
 |
| โรงหนังเฉพาะกิจในโรงแรมดัง Grand Hotel Pupp สถานที่ดังกล่าวเคยใช้เป็นที่ถ่ายทำ Casino Royale ด้วย |
คนสุดท้ายชื่อมานูเอล เป็นไดเร็คเตอร์ประจำเทศกาลหนังเซวิลล์แห่งสเปน เป็นคนตลกมาก ชอบเล่าเกร็ดโน่นเกร็ดนี่ให้ฉันฟัง ไม่ว่าจะเป็นฉากที่ใช้ถ่ายทำหนังเจมส์บอนด์ เรื่อง Casino Royale นั้น แท้ที่จริงแล้วเป็นโรงแรมใหญ่ที่ชื่อ Grand Hotel Pupp
ส่วนเรื่องการตัดสินจะเป็นเช่นไร ขอไม่เล่าหรอกนะคะ เรื่องแบบนี้ไม่ควรจะเอามาพูดกันด้วย ถ้าไม่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นตัวแทนจากกรรมการด้วยกัน ยกเว้นว่าจะเล่าในเชิงประสบการณ์ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ก็ควรจะให้มันผ่านไปนานแล้ว
โปรแกรมหนังที่เราดูจะฉายตอนบ่าย 3 โมง กับ 6 โมงเย็นทุกวัน ก่อนหน้านั้นก็จะไปดูหนังเรื่องอื่น ๆ บ้างล่ะ ไปอัพเดทเว็บบ้างล่ะ เดิมทีคิดว่าจะมาเที่ยว มาใช้บริการสปา ก็ไม่ได้ทำอะไรเลย แถมเขาเก็บกรรมการ 3 สายหลักไว้ในโรงแรมที่อยู่ไกล เหมือนไม่ให้พบสื่อ แต่ละวันเราก็ต้องเรียกบริการรถออดี้ไปกลับเป็นว่าเล่นวันละหลายครั้ง จนชักติดใจรถยี่ห้อนี้อยู่เหมือนกันแฮะ
ดูหนังเสร็จในแต่ละวันประมาณสองทุ่ม กลับโรงแรมทีไร เห็นน้องชายหลับทุกที ก็เลยต้องเป็นศิลปินเดี่ยวไปปาร์ตี้อยู่ทุกคืน แถมคนเอเชียมีกันน้อยเหมือนเช่นเคย ที่รู้จักก็คงเพียงมิสเตอร์คิม ดง ฮู โต้โผใหญ่ประจำเทศกาลหนังปูซาน
 |
ในบริเวณห้องวีไอพี ก่อนเข้าพิธีเปิด คนที่นั่งคือ แดนนี่ เดอวีโต้ |
วันสุดท้าย มีการประกาศรางวัล เขาเรียกพวกเราไปแต่หัววัน แล้วก็พาไปยืนรอในห้องวีไอพี คราวนี้โชคดีเพราะอยู่ใกล้กับคุณมานูเอล ผู้ที่มีเกร็ดเยอะ เราเห็นแดนนี่ เดอ วีโต้ ซึ่งมาร่วมงานเพื่อรับรางวัล Lifetime Achievement Award ในฐานะนักแสดง ผู้กำกับ โปรดิวเซอร์ มานูเอลบอกว่าแดนนี่กินเหล้า กินไวน์ไม่ได้เลย Water and Coffee, only.
แดนนี่เป็นคนน่ารักมากเลย ตอนน้องชายฉันไปถ่ายรูปเขา เป็นเพียงกล้องเล็ก ๆ ด้วย เขาก็หันหน้ามายิ้มให้กับกล้อง หันมาพูดอะไรกับน้องชายฉัน แต่มันดันฟังไม่ออก!!!!
 |
 |
แดนนี่ เดอวีโต้ กำลังแอ็คชั่นให้กล้องน้องชายของฉัน |
อดีตท่านประธานาธิบดีวาคาฟ ฮาเวล |
จากนั้นมานูเอลก็ชี้ให้ดูว่า ท่านประธานาธิบดีวาคาฟ ฮาเวลมาร่วมงานปิดด้วย เท่านี้แหล่ะ เก็บอาการลิงโลดไม่อยู่ ฉันเคยมาเช็กครั้งหนึ่งเมื่อสิบปีก่อน ได้อ่านประวัติของท่าน แล้วปลื้มมาก ท่านเป็นอดีตนักเขียนบทละครการเมือง ต่อต้านคอมมิวนิสต์ จนติดคุกประจำ
 |
มานูเอลคงจะเห็นอาการดีใจของฉันมาก ก็เลยพาไปแนะนำให้รู้จักท่าน พร้อมขอถ่ายรูป ฉันบอกท่านว่า ฉันชื่นชมในสิ่งที่ท่านเคยทำมามาก แล้วฉันน่ะปลื้มใครได้ง่าย ๆ เสียเมื่อไร เวลาปลื้มใคร ก็เลยปิดไม่อยู่ ฉันก็สอดแขนขอควงท่านอย่างที่ไม่เคยทำมาก่อน งงเหมือนกัน |
| จากซ้าย มานูเอล (เทศกาลหนังเซวิลล์ สเปน) อดีตประธานาธิบดีวาคาฟ ฮาเวล และแฟนคลับ : ) |
|
พิธีปิดก็เหมือนกับพิธีเปิดแทบทุกอย่าง มีสาวสวย ๆ มาเต้นสลับกับม่านเงินม่านทอง ระยิบระยับ โหนห้อยตีลังกาทุกอย่าง แล้วก็ฉายสไลด์แนะนำคณะกรรมการ เหมือนตอนงานเปิดเด๊ะเลย ประหยัดดี
พิธีกรแนะนำแขกผู้มีเกียรติของงานอย่างอดีตท่านประธานาธิบดีฮาเวลด้วย คนปรบมือให้ท่านทั้งดังและยาวนาน มานูเอลและภรรยาของเขาหันมามองตาของฉันเหมือนรู้กัน เรายิ้มให้กันโดยไม่ต้องเอ่ยอะไรสักคำ
 |
แดนนี่ เดอวีโต้ นั่งใกล้กับอดีตประธานาธิบดีฮาเวล กำลังคุยกับลูกสาวของท่าน |
ในการประกาศรางวัล เขาให้ดิมิตรี ประธานกรรมการกับฉัน ขึ้นไปให้รางวัลในสายของเรา ก็เป็นธรรมเนียม ต้องให้ประธานกรรมการไป แล้วอีกคนจะต้องเป็นเพศตรงข้าม ตอนนั้นก็เหลือฉันเป็นผู้หญิงอยู่คนเดียว แอนนาเธอกลับบ้านไปแล้ว งานของฝรั่งก็จะเป็นแบบนี้แหล่ะ จะต้องให้เกียรติเพศหญิงและผู้มาจากแดนไกลอย่างเอเชียมาก แรก ๆ ฉันปฎิเสธว่า ไม่เป็นไร ไม่เป็นไร จนมีคนบอกว่า ต้องขึ้นไป ไม่งั้นถือว่าไม่ให้เกียรติเขา
เขาฉายผลงานของแดนนี่ เดอวีโต้ให้ดู เมื่อเชิญเขาออกมา ทุกคนพร้อมใจกันยืนให้เกียรติ (standing ovation) You make me feel like to cry. แดนนี่บอกกล่าว
การยืนให้เกียรติ หรือ standing ovation นั้น ถือว่าเป็นการให้เกียรติสูงสุดตามประเพณีฝรั่ง ฉันสังเกตเห็นตั้งแต่ตอนพิธีเปิดแล้วล่ะคะ เขามอบรางวัลสดุดีนักวาดการ์ตูนชาวเช็กที่ชื่อ Bretislav Pojar ทั้งห้องประชุมก็ยืนให้เกียรติ เขามองไม่เห็น เพราะหันไปมองพิธีกรกับเรเน่ คนทั้งสองผายมือให้ผู้เฒ่าหันไปดู ท่านน้ำตาไหล
ฉันนั่งคิด อันที่จริงแล้ว แดนนี่ เดอวีโต้ไม่ได้สร้างผลงานโดดเด่นอะไรนัก ถ้าจะเด่นหน่อยก็คงเป็นงานโปรดิวซ์หนังบางเรื่องเท่านั้น แต่ก็ยังมีคนให้เกียรติ เช่นเดียวกับนักวาดการ์ตูน Pojar ซึ่งคงทำงานหนักมากทีเดียวในฐานะผู้บุกเบิก หรือแม้แต่ท่านอดีตประธานาธิบดีอย่างฮาเวลก็ตามเถิด
ถ้าเราตั้งใจสร้างผลงานออกมาให้ดีที่สุด ก็จะมีคนเห็นคุณค่าเอง ถ้าไม่ใช่วันนี้ ก็อาจจะเป็นวันใดวันหนึ่ง ถ้าไม่ใช่ที่บ้านของตัวเอง ก็อาจเป็นที่ใดที่หนึ่งในโลกนี้
.
น่าแปลกใจนักที่ฉันจะมามีความรู้สึกแบบนี้ ณ ที่นี้ คาร์โลวี่วารี เป็นเทศกาลหนังอันหรูหราระดับใกล้เคียงกับเบอร์ลิน เวนิซ แม้จะไม่เทียบเท่าคานส์ก็ตาม แต่มันก็มีจังหวะพักที่ทำให้เราได้ใช้ความคิด แทนที่จะวิ่งวุ่นกับการหาข่าวแต่เพียงอย่างเดียว
และวันหนึ่ง ในจำนวนคนแบกเป้ที่มาดูหนังก็อาจจะมีฉันอยู่ด้วยอย่างแน่นอน
 |
ว่าที่นักแบกเป้จากเมืองไทย ที่จะมาเทศกาลนี้ในอนาคต : ) |
|
