ทำไมหนังแก๊งค์สเตอร์ได้ไปเมืองคานส์

ตู้คีฟง (ขวา) ในงานแถลงข่าวเมื่อเที่ยงวันเสาร์นี้	ภาพจากหนังเกาหลีใต้ A Bittersweet Life

ไปดูมาแล้ว หนังแก๊งค์สเตอร์จากเอเชียสองเรื่องที่ได้รับการคัดเลือกเข้าคานส์ในสายหลัก นับเป็นเรื่องแปลกใหม่ที่เพิ่งเคยเห็นจากประสบการณ์ที่มาเทศกาลนี้กว่าสิบปี ที่สำคัญทำให้ตัวเองเริ่มหาคำจำกัดความให้กับการคัดเลือกหนังของสายนี้ไม่ได้ เพราะพี่มีทั้งหนังอาร์ตทดลองระดับสูงที่ตัวเองก็ยังดูไม่รู้เรื่อง กับหนัง genre film

หนังสองเรื่องที่ว่าก็คือ Election ของผู้กำกับฮ่องกงตู้คีฟง กับหนังเกาหลีเรื่อง A Bittersweet Life จากผู้กำกับคนที่แวะมาเมืองไทยบ่อยที่สุดชื่อคิมจีวุน คนที่ทำหนังผีเรื่อง Three ร่วมกับปีเตอร์ ชานและนนทรีย์ นิมิบุตรนั่นแหล่ะ หรือถ้าจะพูดให้ชัดก็คนที่ทำเรื่อง A Tale of Two Sister นั่นไง หนังฮ่องกงได้เข้าประกวดเหมือนกับที่สัตว์ประหลาดของอภิชาตพงศ์ วีระเศรษฐกุลเคยเข้าเมื่อปีที่แล้ว แต่หนังเกาหลีได้มาฉายโชว์เฉย ๆ

Election พูดถึงการเลือกตั้งหัวหน้าคนใหม่ในแก๊งค์มาเฟียของฮ่องกงเขา ขณะที่ A Bittersweet Life จะเป็นเรื่องส่วนตัวสักนิด กล่าวคือเป็นเรื่องของซุนวูที่เป็นสมุนคนสนิทที่หัวหน้ามาเฟียไว้วางใจ ให้เฝ้าติดตามสาวคนรักขณะที่เขาไปปฏิบัติภารกิจที่อื่น ซุนวูพบว่าฮีซูแอบไปพบคนรักเข้า เขาเกือบจะสังหารคนทั้งสองแล้ว เกิดเปลี่ยนใจ และนั่นคือที่มาของการหักหลังที่ทำให้ซุนวูถูกเจ้านายคุกคามจนแทบเอาตัวไม่รอด

แค่เล่าเรื่องย่อหนังสองเรื่องด้วยความยาวแตกต่างกันก็มีนัยอะไรอย่างหนึ่ง ทั้งสองเรื่องอาจจะเป็นหนังมาเฟียเหมือนกัน แต่ดูน้ำหนักของเรื่องจะไปกันคนละทาง Election ดูจะพลิกแนวทางของหนังแก๊งค์สเตอร์ทั่วไปอย่างสิ้นเชิง จริงอยู่หนังอาจจะพูดถึงขบวนการมาเฟียในฮ่องกงเหมือนกัน มีการหักหลังและฆ่าแกงกันเหมือนกัน แต่ Election มีแนวทางการนำเสนอกึ่งหนังสารคดี หรือถ้าจะพูดให้ชัดเจนขึ้นก็คือมีแนวทางแบบหนังการเมือง ฉากในเรื่องมักจะนำเสนอโดยการให้ตัวละครนั่งคุย นั่งประชุมกัน เหมือนประชุมของพรรคการเมืองอย่างไรอย่างนั้น ตลอดทั้งเรื่องหนังให้ภาพการปฏิบัติการของขบวนการมาเฟียในฮ่องกง มีการเปิดเผยสัญลักษณ์ต่าง ๆ ไม่ว่าการชูมือที่แสดงภาวการณ์เป็นผู้นำ การยอมรับนั้นจะต้องแสดงสัญญลักษณ์อย่างไรบ้าง แต่มันอาจจะทำให้ดูน่าเบื่อสักนิด

จุดเด่นสำคัญของหนังทั้งสองเรื่องที่ทำให้ตัวเองเริ่มเข้าใจว่าทำไมหนังแกงค์สเตอร์ทั้งสองเรื่องถึงได้รับการคัดเลือกเข้ามาเมืองคานส์ ไม่ว่าอะไรก็แล้วแต่ หนังทั้งสองเรื่องมีลักษณะของหนังฟิลม์นัวร์อย่างเต็มที่ การจัดองค์ประกอบศิลป์ต่าง ๆ ล้วนเรียกได้ว่าแสดงให้เห็นภาวะมืดมนของกลุ่มทุจริตชนเหล่านี้ ใน Election นั้น การจัดองค์ประกอบศิลป์ในหลาย ๆ ฉากได้ล้อเลียนภาพวาดทำนองนี้อยู่หลายเรื่อง แม้แต่ในฉากกลางวันแสก ๆ พี่ตู้คีฟงก็จัดการแปลงฉากให้เป็นกลางคืนมืดไปหมด โดยการเลื่อนรั้วเหล็กแบบประตูโรงงานอย่างใดอย่างนั้น แต่ตู้คีฟงก็ยังคงรักษาเอกลักษณ์โดดเด่นในการตัดต่อของเขามาใช้ หนังตัดฉับไว เพียงแต่ว่าหนังมาเน้นการใช้คำพูดมากเกินไป ทำให้หลาย ๆ ตอนมีลักษณะแบบหนังสารคดีอย่างช่วยไม่ได้

ขณะที่ A Bittersweet Life ก็ยังคงรักษาเอกลักษณ์เรื่องความรักของหนังเกาหลีไว้อย่างชัดเจน เพราะฉะนั้นหนังจึงเต็มไปด้วยความรู้สึกมากกว่า แล้วคิมจีวุนแกท้าทายลักษณะของหนังฟิลม์นัวร์ไว้หลายแบบ จริงอยู่หนังอาจจะเต็มไปด้วยความมืดมัวและมืดมน แต่แกก็ท้าทายสูตรฟิลม์นัวร์ด้วยความนิ่ง ขณะที่ Election พูดจาเป็นต่อยหอยและรวดเร็ว A Bittersweet Life กลับคงลักษณะนิ่ง ๆ และจะระเบิดความรุนแรงหรือหักมุมอย่างปัจจุบันทันด่วน ทำเอาเราคนดูอึ้งไปอยู่หลายครั้ง หลายตอนล้วนคาดไม่ถึง

ข้อเสียอย่างเดียวที่ทำให้ผู้เขียนรู้สึกว่าเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้หนังไม่ได้เข้าสายประกวด โดยเฉพาะเมื่อต้องมาแข่งกับหนังแนวเดียวกันจากฮ่องกง ก็คือ A Bittersweet Life มีลักษณะโดดเดี่ยว อ้างว้าง ระทมทุกข์ ซึ่งรวมไปถึงการใช้ภาษาภาพที่ดันไปคล้ายหนังของจอห์น วูฉบับฮ่องกง หลายครั้งที่ทำให้คนเขียนมองลีบุงฮุนเป็นพี่โจวเหวินฟะไปอย่างช่วยไม่ได้

สรุปแล้ว หนังทั้งสองเรื่องเป็นบทพิสูจน์ให้เห็นว่า จะทำอะไรก็ทำ ไม่จำเป็นต้องเป็นหนังทดลองหรือหนังอาร์ตที่คนดูเข้าไม่ถึง แต่เป็นหนังแนวตลาดชั้นเลิศก็อาจไปถึงดวงดาวได้